Gastvrijheid is een ware kunst

Peter fietst stad en land af naar plekken waar hij zich thuis kan voelen en van waarde kan zijn voor anderen. Het diaconaal centrum aan de Javastraat in Oost (Elthetokerk) is zo’n plek voor hem. Het is de plek waar ik met hem en andere bezoekers en vrijwilligers een gastvrije gemeenschap wil vormen, open voor iedereen. Peter spreekt mij aan op mijn gebrek aan didactische vaardigheden. De week ervoor heb ik hem geholpen bij het uitzoeken van ANBI-instellingen in verband met belastingteruggave, maar zegt hij: “je hebt het veel te snel gedaan, ik heb er niks van kunnen leren!” De volgende keer, zo drukt hij mij op het hart, moet ik het hem laten doen zodat hij het een volgende keer zelf kan. Een dag later vraagt een Irakese vrijwilliger om hulp bij een kwestie met de zorgverzekeraar. Ik pak meteen de telefoon om het probleem op te lossen. Huppakee, denk ik. Maar Peter zit naast me en zegt: “je weet wat we gisteren besproken hebben, hè?” Ik slik een aantal keer en vraag onze Irakese vriendin het eerst zelf te proberen. Ze sputtert wat tegen, maar de telefoon gaat al over. Het gaat haar prima af en een zekere trots verschijnt op haar gezicht. Zonder hulp heeft ze de complexe klus weten te klaren. Een volgende keer kan ze het inderdaad alleen.
Zorgen voor anderen kan heel goed voelen. Het is ook iets waartoe we in de kerk ons vaak verplicht voelen. Wij zorgen voor mensen die dat nodig hebben, voor de armen, de ouderen en de zieken. Wij geven, zij ontvangen. Maar als zij zich vervolgens gaan bemoeien met hoe wij het geven, worden we kriegelig. Althans, ik wel.

Onlangs was Doortje Kal, emeritus bijzonder lector kwartiermaken, op bezoek bij de Diaconie om een groep collega’s te vertellen wat het betekent om een gastvrije plek in een harde wereld in te richten. Ze gebruikt er zelfs de militaire term ‘kwartiermaken’ voor: een veilige plaats in een onveilige wereld. En in dit geval voor mensen die maar op weinig plaatsen echt welkom worden geheten. Een van de kanten van die gastvrijheid is de ontmoeting waarin je van elkaar leert. Een ontmoeting waarin de gastheer zich openstelt voor de gast en er zo een wederkerigheid ontstaat die tot transformatie leidt: tot verandering van de bestaande verhoudingen. Waarin de gast tot gastheer wordt en andersom. Zoals Jezus op weg naar Emmaüs: eerst als gast van de twee bedroefde vrienden en ten slotte als gastheer die het brood breekt. Maar goed, ik dwaal af. Ik wil u het filmpje over kwartiermaken niet onthouden. Kijk hier en doe mee met deze positieve beweging in een tijd dat mensen moeite hebben met het vinden van zo’n plek.

Jerrit Vellenga is diaconaal opbouwwerker in Amsterdam Oost.